Op deze vraag geeft de wetenschap geen duidelijk antwoord.
Niet alleen mensen dromen! Ook van veel (hogere) diersoorten is vastgesteld dat ze het type slaap vertonen ("REM-slaap") dat wijst op dromen. In het gangbare westerse wetenschapsdenken wordt daarom aangenomen dat de dromen tijdens onze slaap, een evolutionaire functie hebben. Maar welke precies, is nog niet goed duidelijk.


Jilesen geeft een gedachtegang die ik wel behulpzaam vind. Als we slapen gaan onze hersenen aan de slag met een dagelijkse, grote 'update'. Allerlei indrukken die we via onze zintuigen hebben opgedaan (en dat zijn er heel wat meer dan we op bewust niveau beseffen), maar ook onze veelzijdige emoties tijdens de afgelopen periode, worden tijdens de slaap in verband gebracht met reeds bestaande kennis en categorieën. Niet alleen biologisch en cognitief, maar ook emotioneel en existentiëel. In een uitgebreid proces worden de actuele indrukken van de afgelopen dagen of weken als het ware gesorteerd met behulp van labels die we al tot onze beschikking hebben. En die labels zelf worden ook geactualiseerd: ze kunnen uitgebreid maar ook herzien en vernieuwd worden.

Dromen tonen de tussenstanden in dit veelomvattende proces. De veelal visuele beelden vormen hiervan een "verdichting", een compacte en symbolische samenvattende weergave van een groot aantal verschillende associaties. Anders gezegd: de dromen van een bepaalde nacht drukken processen van integratie tussen verschillende ervaringen uit.


Het spreekt mij erg aan om dromen te benaderen als uiting van onze emotionele intelligentie. Dit sluit aan bij de zienswijze dat mensen kunnen beschikken over verschillende soorten intelligente vermogens: niet alleen over intellectuele intelligentie, maar ook over motorische, artistieke, praktische, technische, enzovoort.
Wie motorisch intelligent is, kan meer en sneller complexe bewegingen doorzien, uitvoeren en creëren. Dit maakt het mogelijk om topprestaties te leveren in bijvoorbeeld sport of dans. Op vergelijkbare wijze houdt onze emotionele intelligentie nauwkeurig emotionele indrukken bij en brengt deze in verband met het totaal van emotionele kennis welke we in onze levensloop al vergaard hebben. Emotionele intelligentie is een kenwijze met eigen wetmatigheden, en kent een andere logica dan die van het objectiverende bewustzijn en rationele denken.  Dit laatste is waarmee westerse mensen doorgaans het meest vertrouwd zijn.

Door dromen te zien als een kenwijze met eigen wetmatigheden hebben we een nieuw uitgangspunt voor de beoefening van droomwerk. Droombeelden en -gebeurtenissen vertolken hoe onze intelligente geest verbanden heeft gelegd - en tegelijkertijd beantwoordt de vormgeving daarvan niet noodzakelijkerwijs aan de kaders van de intellectuele intelligentie.  Droombeelden - en hun creatieve of bizarre dynamiek- zijn als het ware een eigen taalcode met een eigen grammatica.


Een vergelijking met talen gaat mooi op voor dromen. Stel dat in het Europese Parlement een rede wordt gehouden in andere taal -neem bijvoorbeeld Spaans- dan kunnen deze klanken voor Nederlandse oren onbegrijpelijk zijn. Maar dit onbegrip is niet maatgevend voor de kwaliteit van de inhoud van de rede...! Ongeveer net zo drukken dromen een betekenisvolle boodschap uit in een heel eigen taalcode. Die is niet één twee drie voor het alledaagse waakdenken begrijpelijk, maar daarom toch nog geen onzin!

Wie dromen wil leren begrijpen dient bereid te zijn om zich een nieuwe taal eigen te maken. Het gaat om de manier waarop droomsymbolen de ziel weerspiegelen.